Meer ondersteuning, betere resultaten?

november 9, 2026

Wat personeelsinzet zegt over de behaalde referentieniveaus in groep 8

Het lerarentekort staat al jaren hoog op de agenda. Tegelijk investeerden scholen de afgelopen jaren fors in extra ondersteuning in en rond de klas, bijvoorbeeld in onderwijsassistenten. De gedachte erachter is logisch: meer mensen per leerling betekent meer aandacht en daarmee betere resultaten. Maar klopt dat ook? Wij legden de personeelsinzet van ruim 4.400 basisscholen naast de referentieniveaus die hun leerlingen in groep 8 behaalden. Daarbij maken we onderscheid tussen leraren (onderwijzend personeel, OP) en onderwijsondersteunend personeel (OOP), zoals onderwijsassistenten, conciërges en administratief personeel.

Kanttekeningen vooraf

Deze analyse laat zien welke patronen er in de data zitten, niet wat de oorzaak is. Het aantal fte OP en OOP zijn bij DUO alleen per instelling bekend, niet per vestiging of per klas. We weten dus hoeveel mensen (uitgedrukt in aantal fte’s) er op een school werken, maar niet hoe ze worden ingezet. De schoolweging is wel per vestiging bekend. Heeft een instelling meerdere vestigingen, wat bij zo’n honderd instellingen het geval is, dan nemen we het gemiddelde, gewogen naar het
aantal leerlingen.

Tevens zijn de resultaten in groep 8 het werk van acht schooljaren, niet van één. Een school die vorig jaar extra mensen aannam, ziet dat niet meteen terug in de eindresultaten. Daarnaast is in 2023-2024 de eindtoets vervangen door de doorstroomtoets; dit de vergelijking tussen schooljaren.

Referentieniveaus en schoolweging

Aan het eind van de basisschool hoort elke leerling minimaal het fundamentele niveau (1F) te halen voor lezen, taalverzorging en rekenen. Het streefniveau ligt hoger: 2F voor taal en 1S voor rekenen.

Om scholen eerlijk te vergelijken, gebruiken we de schoolweging van het CBS. Die geeft aan hoe complex de leerlingpopulatie van een school is, op basis van onder meer het opleidingsniveau van de ouders. Hoe hoger de schoolweging, hoe meer extra ondersteuning leerlingen gemiddeld nodig hebben en hoe meer extra middelen een school vaak ontvangt. We delen de scholen in drie even grote groepen in: een minder complexe, een gemiddelde en een complexe populatie.

Eerst het minimale niveau. Bijna alle leerlingen halen 1F: bij lezen vrijwel iedereen, bij taalverzorging ruim 95 procent en bij rekenen ongeveer 9 op de 10. Ook op scholen met een complexe populatie haalt het overgrote deel dat niveau. Bij rekenen ligt het daar zo’n 5 procentpunt lager dan op scholen met een minder complexe populatie, bij lezen en taalverzorging zo’n 2 procentpunt. Omdat vrijwel iedereen 1F haalt, zegt dat niveau weinig over verschillen tussen scholen, ook niet tussen scholen met veel of weinig personeel. Daarom kijken we in de rest van dit artikel naar het streefniveau: 2F voor lezen en taalverzorging, 1S voor rekenen. Waar we één getal noemen, is dat het gemiddelde over de drie vakgebieden.

Meer handen waar de populatie complexer is

Wie alle scholen op één hoop gooit, ziet een verrassend beeld: scholen met het meeste OP per leerling halen de laagste resultaten. Bij de 20 procent scholen met de minste leraren haalt gemiddeld 59 procent van de leerlingen het streefniveau. Bij de 20 procent scholen met de meeste leraren is dat 52 procent: 7 procentpunt minder. Dat verschil zit vrijwel helemaal in die laatste groep. Bij alle andere scholen ligt het percentage dicht bij elkaar, tussen 57 en 59 procent.

Dat betekent niet dat leraren de resultaten drukken. De verklaring zit in wie er op die scholen zit. Scholen met een complexe leerlingpopulatie krijgen extra geld en hebben ook meer mensen: zij hebben ruim een vijfde meer OP en OOP per leerling dan scholen met een minder complexe populatie. Tegelijk liggen hun resultaten lager, simpelweg omdat hun leerlingen over het
algemeen met een grotere achterstand te maken hebben.

Hoe groot dat verschil is, wordt duidelijk met een voorbeeld. Een school met 200 leerlingen en een minder complexe populatie heeft gemiddeld zo’n 13 fte aan OP en OOP samen. Een even grote school met een complexe populatie heeft er bijna 16. Dat is geen toeval: sinds 2019 verdeelt het ministerie van OCW de onderwijsachterstandsmiddelen op basis van een CBSindicator die nauw verwant is aan de schoolweging. Scholen met een complexe populatie krijgen dus extra geld. Dat een groot deel daarvan naar extra personeel gaat, is een aanname: het past bij wat we in de data zien, maar hoe scholen het geld precies besteden, weten we niet. Toch haalt op die school gemiddeld 48 procent van de leerlingen het streefniveau, tegen 65 procent op de school met de minder complexe populatie. Er valt dus iets voor te zeggen dat het verschil in startpositie groter is dan wat extra handen in acht jaar kunnen overbruggen.

Lees ook

Hetzelfde schijnverband zagen we eerder bij SPO Utrecht: scholen met meer budget per leerling leken slechter te presteren, tot we corrigeerden voor de schoolweging.

Lees het klantverhaal van SPO Utrecht

Vergelijk je vergelijkbare scholen, dan verdwijnt het voordeel

De eerlijke vraag is daarom: doen scholen met méér OP het beter dan scholen met een vergelijkbare populatie en minder OP? Daarvoor vergelijken we binnen elke groep naar schoolweging de scholen met de minste en de meeste leraren.

Het antwoord is nee. Bij rekenen en taalverzorging zijn de verschillen binnen elke groep klein en niet significant: of een school nu veel of weinig OP heeft, de resultaten liggen vrijwel gelijk. Bij lezen is het verschil wel significant, maar niet in het voordeel van meer personeel: scholen met het meeste OP hebben 3 procentpunt minder leerlingen op streefniveau dan vergelijkbare scholen
met het minste OP.

Bij scholen met een complexe populatie is dat verschil bij lezen groter: 8 procentpunt. Dat is deels goed te verklaren: daar hebben de scholen met het meeste OP ook een iets complexere populatie, met een hogere schoolweging. Bij de andere groepen zien we dat verschil in populatie niet; waarom lezen daar iets lager uitvalt, kunnen we uit deze data niet afleiden. Een significant voordeel van extra leraren is in geen enkele groep te zien.

Deze grafiek laat zien dat dit geen toeval is van de uitersten. Ook de tussenliggende scholen volgen hetzelfde patroon: per groep vergelijkbare scholen lopen de lijnen vlak of licht dalend, terwijl het aantal leraren per leerling van links naar rechts toeneemt. In geen van de drie vakgebieden is een stijgende trend te zien.

Bekijk je eigen school

Benieuwd naar de leerling-leraarratio van jouw school en hoe die zich verhoudt tot andere scholen?

Bekijk het op SPOT

Hoe zit het met OOP?

Dezelfde vergelijking kunnen we maken voor OOP. Ook hier vergelijken we binnen elke groep naar schoolweging de scholen met het minste en het meeste OOP per leerling.

Hier is het beeld minder vlak. In alle groepen halen scholen met het meeste OOP iets lagere resultaten; bij een gemiddelde of complexe populatie zijn die verschillen significant. Bij lezen op scholen met een complexe populatie gaat het zelfs om 11 procentpunt.

Dat betekent niet dat OOP de resultaten omlaag haalt. Een mogelijke verklaring is dat scholen OOP vooral inzetten waar leerlingen extra hulp nodig hebben. Hier zie je dat maar voor een deel terug in de schoolweging; zo hebben de scholen met het meeste OOP binnen de complexe groep ook een hogere schoolweging. Ook telt de schoolweging niet mee of leerlingen bijvoorbeeld een extra ondersteuningsbehoefte hebben. Ook als we de scholen fijner indelen, in tien groepen naar schoolweging, blijft een verschil van
2 à 3 procentpunt over. Daarbij is OOP minder precies per school bekend dan OP: ongeveer 30 procent van de OOP-fte is niet aan één school toe te wijzen en hebben we naar rato van het aantal leerlingen verdeeld. De conclusie is dezelfde als bij leraren:
meer OOP gaat niet samen met hogere niveaus.

Meer OOP, gelijke resultaten

Ook over de tijd zien we hetzelfde beeld. De linkergrafiek hieronder laat zien hoeveel personeel een doorsnee school heeft per 100 leerlingen. Het aantal leraren (OP) bleef de afgelopen vijf jaar vrijwel gelijk: zo’n 5,5 fte per 100 leerlingen. Het OOP groeide wel, van 1,0 naar 1,4 fte per 100 leerlingen, bijna 40 procent meer. Voor een school met 200 leerlingen betekent dat ongeveer één
fte extra aan onderwijs ondersteunend personeel: van 2 naar bijna 3 fte. Die groei valt samen met de periode van het Nationaal Programma Onderwijs: tussen 2021 en 2025 was er 8,5 miljard euro aan tijdelijke coronagelden voor het primair en voortgezet onderwijs. Extra onderwijsassistenten en ander onderwijsondersteunend konden kiezen. Of de groei daardoor komt, kunnen we met deze data niet vaststellen.

De rechtergrafiek laat zien hoeveel leerlingen in groep 8 het streefniveau halen. Bij lezen is dat elk jaar ongeveer driekwart, bij rekenen ruim 40 procent. Bij taalverzorging schommelt het tussen 53 en 63 procent, zonder duidelijke richting. De daling in 2023-2024 valt samen met de overstap van de eindtoets naar de doorstroomtoets; dat kan gevolgen hebben voor de scores. Geen van de drie lijnen stijgt: het extra OOP zie je landelijk (nog) niet terug in hogere eindresultaten. Wel zijn de toetsen niet elk jaar op precies dezelfde manier genormeerd, dus kleine schommelingen tussen jaren zeggen weinig. Bovendien hebben de leerlingen die nu in groep 8 zitten het grootste deel van hun schooltijd nog zonder die extra ondersteuning gehad.

Het gaat niet om hoeveel, maar om hoe

De conclusie is niet dat personeel er niet toe doet: zonder leraren geen onderwijs. Scholen met een complexe populatie hebben die extra OP en OOP hard nodig om hun leerlingen bij te houden, maar meer handen leveren niet vanzelf betere resultaten op. Neem de scholen met een gemiddelde populatie: daar haalt op de ene school 60 procent van de leerlingen het streefniveau lezen en op de andere bijna 90 procent, bij evenveel personeel. Een deel daarvan is toeval, want een groep 8 is vaak klein, maar het laat zien dat het verschil vooral zit in wat scholen met hun mensen doen.

Daarbij is één nuance belangrijk. Extra OOP werkt voor leerlingen in alle leerjaren, van groep 1 tot en met groep 8. Niet alleen voor de leerlingen die volgend jaar de eindtoets maken. Een school die vandaag extra OOP aanneemt, zal dat waarschijnlijk niet terugzien in de resultaten van het cohort dat nu of volgend jaar in groep 8 zit, waarmee de inspectie de resultaten van scholen beoordeelt. Als extra handen effect hebben, en ook niet direct in het driejaarsgemiddelde bouwt dat zich op over de hele schoolloopbaan van een leerling. Wie de inzet van OOP beoordeelt op de eindresultaten van volgend jaar, kijkt dus naar het verkeerde moment.

Hoe zet je je OP en OOP zo in dat ze de meeste impact hebben op de ontwikkeling van leerlingen? Dat kunnen we op basis van deze data niet zeggen; de vraag is wat dat voor jouw school betekent.